Dinh dưỡng ở bệnh nhân ung thư thực quản

Ung thư thực quản là một trong những loại ung thư đường tiêu hoá ảnh hưởng mạnh mẽ đến khả năng ăn uống và hấp thu dinh dưỡng ở bệnh nhân. Chế độ dinh dưỡng hợp lý, không chỉ giúp duy trì sức khỏe bệnh mà còn hỗ trợ quá trình điều trị. Hãy cùng tìm hiểu trong bài viết này. 

Bệnh lý ung thư thực quản 

Ung thư thực quản là bệnh lý mà các tế bào ung thư ác tính phát triển bất thường trong thực quản, là một trong những căn bệnh liên quan đến đường tiêu hoá. Bệnh thường phát hiện sau khi khối u phát triển to dần, khiến người bệnh gặp một số triệu chứng như khó nuốt (khối u ngăn chặn, cản trở dòng thức ăn đi xuống dạ dày), nghẹn (cảm giác thức ăn bị vướng trong thực quản), tăng tiết nước bọt khi ăn uống, giảm cảm giác thèm ăn, tiêu chảy, buồn nôn,… Nguyên nhân bệnh có thể đến từ thói quen ăn uống không lành mạnh, lạm dụng các chất kích thích như hút thuốc lá, uống rượu, bia, người có bệnh lý về thực quản, hoặc tiền sử mắc bệnh ung thư đầu-cổ.

Ung thư thực quản

Đặc điểm dinh dưỡng của bệnh nhân ung thư thực quản

Những triệu chứng tiêu hóa ở bệnh ung thư thực quản như chán ăn, buồn nôn, cảm giác no sớm có nguy cơ giảm đáng kể >10% trọng lượng cơ thể (2) vì ảnh hưởng đến lượng thức ăn nạp vào. Từ đó giảm dinh dưỡng từ protein, vitamin và khoáng chất gây mệt mỏi, thiếu máu và rối loạn chuyển hoá. Và triệu chứng tiêu chảy, nôn dẫn đến sụt cân do giảm cân bằng nước – điện giải, và giảm lưu thông thể tích trong cơ thể. Ngoài ra, quá trình điều trị bệnh như phẫu thuật, hoá và xạ trị thường đi kèm các biến chứng như nôn ói, ăn uống kém, giảm khả năng nhai, dẫn đến lượng thức ăn nạp vào giảm. Bên cạnh đó bệnh nhân thường có tâm lý, tinh thần không tốt, giảm cảm giác thèm ăn và chán ăn.

Cung cấp không đủ chất dinh dưỡng làm giảm quá trình trao đổi chất, suy giảm sức đề kháng, đồng thời tăng nguy cơ nhiễm trùng. Lúc này, cơ thể phải đốt cháy chất béo, chất đạm để tạo năng lượng, lâu dần dẫn tới suy dinh dưỡng, teo cơ và thay đổi thành phần cơ thể. Hậu quả việc thiếu protein làm giảm các tế bào mô cơ trong cơ thể  làm cơ lỏng lẻo, giảm khả năng ngồi, đi đứng và vận động của bệnh nhân.

Vì vậy, cung cấp đầy đủ năng lượng và các chất dinh dưỡng là điều cần thiết cho bệnh nhân. Điều này giúp hỗ trợ bệnh nhân tăng đáp ứng quá trình điều trị, tăng lành vết thương, nâng cao chất lượng sống và giảm thời gian nằm viện.

Dinh dưỡng cho bệnh nhân ung thư thực quản 

Nguyên tắc dinh dưỡng

Dinh dưỡng ở bệnh nhân ung thư cần đảm bảo đủ năng lượng và dưỡng chất vì bệnh nhân thường có nhu cầu năng lượng cao hơn để duy trì cân nặng và hỗ trợ quá trình điều trị. Trong các bữa ăn hằng ngày, cần lựa chọn thực phẩm dễ tiêu hoá mềm, dễ nuốt, dễ tiêu hoá giảm bớt khó khăn khi ăn uống.

• Đa dạng các nhóm chất dinh dưỡng:

Protein: các loại thịt, cá, trứng, sữa và các sản phẩm từ sữa, hoặc protein thực vật từ các loại đậu, hạt,..

Carbohydrate: ưu tiên các loại carbohydrate phức hợp như ngũ cốc nguyên hạt, yến mạch,…

Chất béo: bơ, các loại cá béo giàu omega-3, dầu oliu, dầu hạt lanh là những loại chất béo lành mạnh tốt cho sức khỏe.

Rau, củ quả: những thực phẩm thực vật, không chỉ là nguồn cung cấp các loại vitamin (B, C, A, E, K) và khoáng chất, mà còn nguồn cung cấp chất xơ và các chất chống oxy hoá.

• Bổ sung nhiều sản phẩm cao năng lượng:

Bổ sung nhiều sản phẩm cao năng lượng từ chất lỏng hơn là thực phẩm rắn như nước ép, sinh tố, sản phẩm dinh dưỡng y học,… Đây là cách tốt nhất bổ sung chất dinh dưỡng, nước ở bệnh nhân gặp khó khăn trong việc nhai, nuốt thức ăn.

• Giảm ăn những thực phẩm giàu chất béo, đồ ăn cay, thực phẩm chế biến sẵn, được chiên rán nhiều. Đồng thời, không ăn, uống trái cây hoặc nước ép có tính axit cao từ các loại nước cam, bưởi, chanh,…

Nếu bệnh nhân thực sự gặp nhiều khó khăn khi nuốt, không muốn ăn có thể sử dụng ống thông dạ dày để hỗ trợ bổ sung dinh dưỡng. Ở bệnh nhân sử dụng ống thông, cần tham khảo bác sĩ dinh dưỡng điều trị và chuyên gia dinh dưỡng.

Nguyên tắc dinh dưỡng ở bệnh nhân ung thư thực quản

Cách chế biến và ăn uống 

• Ưu tiên cách chế biến xay nhuyễn, mịn và làm mềm với phương pháp nấu như hấp, luộc, hầm,..để không mất nhiều công sức để nhai.
• Tránh đồ ăn quá nóng hoặc quá lạnh, nhiệt độ thức ăn vừa phải sẽ giúp giảm kích thích niêm mạc thực quản và hạn chế với các loại thức ăn khô, cứng, cạnh sắc để không gây tổn thương thực quản. Có thể làm ẩm thực phẩm khô bằng các loại nước sốt, soup,… 
• Sử dụng gia vị nhẹ nhàng, tránh các loại gia vị cay nóng, quá ngọt hay quá mặn để không gây kích ứng đến thực quản.
• Chia bữa ăn thành 5 – 6 bữa nhỏ thay vì chỉ tập trung ăn vào 3 bữa chính.
• Tập thói quen ăn chậm, nhai kỹ, giúp thực quản dễ dàng đưa thức ăn vào dạ dày và tăng cảm giác no lâu.
• Uống nước giữa các bữa ăn, tránh uống nước trong lúc ăn vì cảm thấy no mau và có thể khiến tình trạng nôn trở nên tồi tệ hơn
• Tạo lịch trình ăn uống trong ngày, ăn đúng giờ và không để cơ thể đói rồi mới ăn.
• Đánh răng bằng đồ chải lông mềm trước, sau khi ăn.
• Khi răng miệng bị khô có thể ăn kẹo bạc hà không đường, kẹo chanh hoặc kẹo cao su không đường để tiết nhiều nước bọt hơn.

Kết luận

Dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng đối với bệnh nhân ung thư thực quản trong suốt quá trình điều trị. Dinh dưỡng phù hợp không chỉ giúp duy trì và tăng cường tình trạng dinh dưỡng của bệnh nhân, mà còn hỗ trợ làm giảm các tác dụng phụ, tăng đáp ứng điều trị và rút ngắn thời gian nằm viện … Vì vậy cần xây dựng chế độ ăn cân đối đầy đủ, đa dạng các thực phẩm giúp bệnh nhân có thể hấp thu đầy đủ dưỡng chất và đạt hiệu quả điều trị bệnh.

CNDD Lê Thị Tài

HINU – Giấc mơ Dinh dưỡng Việt