Ung thư tủy sống có mấy loại? Phân loại và ý nghĩa trong điều trị

Khi được chẩn đoán ung thư tủy sống, rất nhiều người bệnh rơi vào trạng thái hoang mang vì cùng một tên bệnh nhưng mỗi người lại được tư vấn cách điều trị khác nhau. Có người được chỉ định phẫu thuật sớm, có người ưu tiên xạ trị, có trường hợp chỉ theo dõi sát. Nguyên nhân nằm ở một yếu tố cốt lõi nhưng thường ít được giải thích rõ ràng: ung thư tủy sống không chỉ có một loại. Hãy cùng tìm hiểu kỹ hơn trong bài viết này nhé. 

Phân loại ung thư tủy sống

Tủy sống là “đường truyền tín hiệu” của cơ thể. Nó nằm trong ống sống – một khoang rất hẹp. Khối u ở đây gây hại theo hai cơ chế chính. Thứ nhất là chèn ép, làm tủy sống và rễ thần kinh bị ép, thiếu máu nuôi và rối loạn dẫn truyền. Thứ hai là xâm lấn, nghĩa là tế bào u nằm lẫn trong mô thần kinh, khiến việc lấy bỏ triệt để trở nên khó và nguy hiểm.

Ung thư tủy sống

Vì vậy, phân loại không phải để “gọi tên cho biết”, mà nó giúp các bác sĩ dự đoán được: ca này có thể mổ lấy trọn không, nguy cơ di chứng thần kinh thế nào, có cần xạ trị bổ trợ hay điều trị toàn thân hay không, và mục tiêu điều trị nên là “triệt căn” hay “kiểm soát – bảo tồn chức năng”.

Cách phân loại ung thư tủy sống

Trong thực hành lâm sàng, cách phân loại có giá trị nhất là dựa theo vị trí khối u trong “không gian ống sống”. Cách này được dùng rất rộng rãi: u trong tủy, u trong màng cứng nhưng ngoài tủy, và u ngoài màng cứng.

U nằm trong tủy

Đây là nhóm u phát sinh từ chính mô thần kinh trong tủy sống, thường là nhóm u tế bào thần kinh đệm như ependymoma và astrocytoma. Vì u nằm trong mô tủy, ranh giới giữa “u” và “mô lành” có thể không rõ. Điều này giải thích vì sao bác sĩ phẫu thuật thần kinh luôn phải cân bằng giữa hai mục tiêu: lấy u tối đa và bảo tồn chức năng.

Ở nhóm u trong tủy, người bệnh thường có diễn tiến triệu chứng kiểu “từ từ mà chắc”: ban đầu có thể chỉ là đau lưng hoặc cảm giác tê mơ hồ, sau đó yếu dần tay/chân, đi lại kém vững, và nếu chèn ép nặng có thể ảnh hưởng tiểu tiện–đại tiện. Do tiến triển không ầm ĩ, nhóm này dễ bị bỏ qua ở giai đoạn sớm.

U nằm trong tủy

Về điều trị, phẫu thuật thường nhằm giải ép và lấy u tối đa trong giới hạn an toàn. Nhiều trường hợp, quyết định “lấy bao nhiêu” được đưa ra ngay trong phòng mổ dựa trên ranh giới u và đáp ứng thần kinh của người bệnh (các trung tâm thường dùng theo dõi điện sinh lý trong mổ). Xạ trị có thể được cân nhắc tùy mô bệnh học và mức độ lấy u, nhưng không phải ai cũng giống ai.

U trong màng cứng nhưng ngoài tủy

Nhóm này rất hay gặp ở người trưởng thành và thường bao gồm meningioma (u màng não tủy) và schwannoma (u bao dây thần kinh), tức là khối u phát sinh từ màng bao tủy hoặc rễ thần kinh chứ không nằm trong mô tủy. Vì u nằm “kế bên” tủy chứ không “trộn lẫn” vào tủy, ranh giới thường rõ hơn. Đây là lý do nhiều ca thuộc nhóm này có thể phẫu thuật với mục tiêu lấy trọn u, tỷ lệ cải thiện triệu chứng sau mổ thường khả quan nếu can thiệp trước khi có tổn thương thần kinh kéo dài

Triệu chứng của nhóm này hay mang tính “chèn ép cơ học”: đau lưng tăng dần, đau lan theo rễ thần kinh (đau kiểu bắn xuống tay/chân), tê bì theo khoanh da, và nặng hơn thì yếu chi. Người bệnh đôi khi cảm thấy “càng ngày càng chật chội” trong cột sống, mô tả bằng việc đi lại chậm, dễ mỏi, hoặc cảm giác chân nặng. Về điều trị, phẫu thuật thường là lựa chọn trung tâm. Xạ trị thường chỉ bàn tới khi mô bệnh học ác tính, u tái phát, hoặc không thể lấy trọn vì vị trí nguy hiểm.

U ngoài màng cứng

Đây là nhóm thường gặp nhất trong bối cảnh ung thư toàn thân, vì nhiều trường hợp là tổn thương bắt đầu từ thân đốt sống rồi lan vào ống sống gây chèn ép tủy. Khi người bệnh có ung thư phổi, vú, tuyến tiền liệt… nguy cơ di căn cột sống tăng và cần cảnh giác với chèn ép tủy di căn. Các hướng dẫn lâm sàng như NICE nhấn mạnh các triệu chứng gợi ý chèn ép tủy di căn gồm rối loạn dáng đi, yếu chi, rối loạn bàng quang/ruột… và khuyến cáo nhận diện sớm để tránh tổn thương thần kinh.

U nằm ngoài màng cứng

Ở nhóm ngoài màng cứng, tốc độ tiến triển có thể nhanh hơn. Đau thường tăng nhanh, đôi khi đau nhiều về đêm, và khi xuất hiện yếu chi hay rối loạn tiểu tiện thì đó là dấu hiệu nặng cần đánh giá khẩn. 

Về điều trị, mục tiêu ưu tiên là giải ép tủy kịp thời và kiểm soát bệnh nền. Tùy tình huống, bác sĩ có thể phối hợp phẫu thuật giải ép/ổn định cột sống, xạ trị tại chỗ và điều trị toàn thân (theo ung thư nguyên phát).

Kết luận

Ung thư tủy sống không chỉ có một loại. Cách phân loại theo vị trí, mô bệnh học và độ ác tính là chìa khóa để hiểu vì sao phác đồ điều trị của mỗi người khác nhau. Khi đã hiểu mình thuộc nhóm nào, người bệnh sẽ bớt hoang mang, hỏi đúng trọng tâm và phối hợp điều trị tốt hơn, từ đó tăng cơ hội bảo tồn chức năng thần kinh và chất lượng sống.