Các vấn đề tiêu hóa thường gặp ở bệnh nhân ung bướu

Ung thư là bệnh lý gây ảnh hưởng lớn đến sức khỏe của người bệnh. Người bệnh ung thư thường gặp phải các vấn đề tiêu hóa, không chỉ làm giảm chất lượng cuộc sống mà còn gây trở ngại cho quá trình điều trị. Từ chán ăn, khó tiêu, táo bón, cho đến những tình trạng nghiêm trọng hơn như viêm loét dạ dày hay tắc ruột, tất cả đều cần được nhận biết và quản lý kịp thời. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về các vấn đề tiêu hóa thường gặp ở bệnh nhân ung thư và biện pháp khắc phục.

Nguyên nhân gây ra các vấn đề tiêu hóa ở người bệnh ung thư

Các vấn đề tiêu hóa ở bệnh nhân ung thư có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm bản thân bệnh lý ung thư và các phương pháp điều trị như hóa trị, xạ trị, sử dụng thuốc… Dưới đây là một số nguyên nhân chính:

• Tác động trực tiếp từ khối u: Bản thân khối u đã giải phóng ra các chất hóa học có thể khiến người bệnh chán ăn, buồn nôn… Ngoài ra, các khối u lớn có thể chèn ép, xâm lấn các cơ quan trong hệ tiêu hóa, gây tình trạng tắc nghẽn. Điều này có thể dẫn đến khó nuốt (khối u thực quản, u tâm vị…), đau bụng, chướng bụng, tắc ruột… 
• Hóa trị: Hóa trị thường gây ra nhiều tác dụng phụ ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa như buồn nôn, nôn, táo bón, tiêu chảy, khô miệng, viêm loét miệng…
• Xạ trị: Xạ trị vùng miệng, hầu họng có thể làm viêm teo các tuyến nước bọt, gây khô miệng, đau miệng, khó nuốt. Xạ trị tại vùng bụng hoặc khung chậu có thể dẫn đến tiêu chảy, đau bụng, và các vấn đề tiêu hóa khác.
• Phẫu thuật: Phẫu thuật cắt bỏ một phần của hệ tiêu hóa có thể gây ra thay đổi trong cách thức tiêu hóa và hấp thu thức ăn.
• Thuốc giảm đau: Bệnh nhân ung thư thường cần sử dụng thuốc giảm đau, đặc biệt là các loại thuốc opioid. Thuốc này có tác dụng phụ làm giảm nhu động ruột, tăng nguy cơ táo bón.
• Stress và lo lắng: Đối mặt với căn bệnh ung thư và quá trình điều trị, người bệnh thường bị ảnh hưởng tâm lý khá nhiều, lo lắng, căng thẳng. Chính điều này cũng tác động đến chức năng tiêu hóa.

Cách khắc phục một số vấn đề tiêu hóa thường gặp ở người bệnh ung thư

Buồn nôn, nôn

Triệu chứng buồn nôn, nôn

Đây là triệu chứng khá phổ biến ở người bệnh ung thư. Bạn có thể hạn chế tình trạng này bằng một số biện pháp sau:

• Ăn thức ăn mềm, dễ tiêu hóa, chia nhỏ bữa ăn trong ngày, ăn chậm, nhai kĩ, sau khi ăn nên ngồi hoặc kê cao đầu (30 – 45 độ) trong vòng khoảng 1 giờ.
• Tránh các thực phẩm có mùi mạnh như hành, tỏi…, đồ ăn quá nóng hoặc quá lạnh, đồ ăn nhiều dầu mỡ…
• Thường xuyên súc miệng, có thể sử dụng dung dịch baking soda. Tránh dùng nước súc miệng có cồn.
• Nếu người bệnh bị nôn nhiều, có thể cần dùng thuốc chống nôn theo chỉ định của bác sĩ.

Thay đổi vùng miệng

Người bệnh có thể thấy khô miệng, giảm tiết nước bọt, thay đổi vị giác, đau miệng, viêm lợi, viêm lưỡi hoặc khó nuốt.

Khô miệng, loét miệng

Biện pháp khắc phục:

• Giữ vệ sinh răng miệng sạch sẽ: đánh răng, súc miệng sau mỗi bữa ăn. Người bệnh nên chọn loại bàn chải mềm, có thể sử dụng nước ấm để lông bàn chải mềm hơn.
• Giữ miệng ẩm ướt: Nếu người bệnh bị khô miệng, giảm tiết nước bọt thì có thể nhai kẹo cao su không đường, uống nước từng ngụm nhỏ trong ngày để làm ẩm khoang miệng.
• Lựa chọn thực phẩm mềm, ẩm, dễ nhai, dễ nuốt (ngũ cốc ninh, khoai tây nghiền…), nghiền nhỏ, nhai chậm khi ăn, có thể làm mềm thức ăn bằng nước dùng, nước sốt, chất lỏng khác… Nên ăn thức ăn có nhiệt độ tương đương nhiệt độ phòng, thức ăn quá nóng hoặc quá lạnh có thể tăng cảm giác đau rát vùng miệng.
• Hạn chế các loại thức ăn có thể làm tổn thương niêm mạc miệng: đồ ăn sắc, giòn (bánh quy, bánh đa, ngô rang…), thực phẩm cay, trái cây chua (chanh, cam chua…), thuốc lá, bia rượu và các loại tăm hoặc vật nhọn khác.

Chán ăn, thay đổi khẩu vị

Đây là triệu chứng phổ biến khiến người bệnh đối mặt với nguy cơ sụt cân, suy dinh dưỡng và suy giảm sức khỏe tổng thể.

Biện pháp khắc phục:

• Chia nhiều bữa nhỏ. Khi chán ăn, người bệnh thường ăn được khá ít, do đó, nên bổ sung bằng các loại thực phẩm giàu năng lượng, hàm lượng protein cao và chứa nhiều các loại vitamin thiết yếu. 
• Sử dụng dụng cụ ăn bằng nhựa và nồi nấu bằng thủy tinh hay sứ vì một số loại hóa chất khiến người bệnh thấy vị kim loại trong miệng gây khó chịu, chán ăn.
• Tăng cảm giác thèm ăn bằng cách vận động nhẹ trước bữa ăn, không uống quá nhiều chất lỏng trước hoặc trong bữa ăn.
• Thường xuyên thay đổi các loại thực phẩm, cách chế biến phù hợp theo khẩu vị và mong muốn của người bệnh. Người bệnh có thể ăn cùng gia đình, bạn bè thay vì ăn một mình, điều này cũng giúp tăng cảm giác thèm ăn hơn.
• Người bệnh cần theo dõi cân nặng định kỳ, ví dụ một lần một tuần. Nếu cảm giác chán ăn kéo dài cần đến chuyên gia dinh dưỡng để được tư vấn và có hướng xử trí phù hợp

Chia nhỏ bữa ăn

Tiêu chảy

Tiêu chảy khiến người bệnh có xu hướng ăn ít đi vì sợ phải đi ngoài nhiều lần, gây mất nước, mệt mỏi. Tuy nhiên, đây là một cách xử trí chưa đúng. Bạn có thể làm theo hướng dẫn dưới đây để cải thiện tình trạng tiêu chảy và đảm bảo sức khỏe.

• Bổ sung nước như trà pha loãng, nước hoa quả, oresol để dự phòng mất nước do tiêu chảy.
• Chia nhiều bữa nhỏ trong ngày, khoảng 5-6 bữa/ngày.
• Nên ăn các thực phẩm giàu kali và natri do có thể bị mất khi tiêu chảy. Kali có nhiều trong các loại thực phẩm: các loại rau lá xanh đậm, một số loại quả như chuối, cam, đào…
• Hạn chế một số thực phẩm giàu chất xơ không hòa tan vì có thể làm nặng thêm tình trạng tiêu chảy như: rau sống, ngũ cốc nguyên cám…
• Hạn chế rượu, bia, cà phê, các thực phẩm cay nóng như ớt, cà ri, sốt cay…; hạn chế đồ chiên rán nhiều dầu mỡ, đồ ăn nhanh,
• Có thể sử dụng liệu pháp điều trị bằng men vi sinh dự phòng cho người bệnh làm giảm bớt tỷ lệ tiêu chảy do xạ trị hoặc hóa chất.

Táo bón

Để hạn chế táo bón, bạn nên:

• Uống nhiều nước, nên lựa chọn nước lọc, nước ép hoa quả…Lượng nước uống khoảng 35-40 ml/kg cân nặng/ngày.
• Bổ sung thực phẩm giàu chất xơ vào chế độ ăn, ví dụ: ngũ cốc nguyên hạt, rau xanh lá mềm như rau đay, mùng tơi, rau khoai lang…, hoa quả tươi như chuối chín, bơ…
• Hạn chế một số thực phẩm dễ gây táo bón: ổi, chuối xanh, hồng xiêm…
• Tập luyện thói quen đi đại tiện vào một giờ cố định, xoa bụng theo chiều nhu động ruột (chiều kim đồng hồ), có thể kết hợp dùng thuốc làm mềm phân hoặc tăng nhu động ruột theo chỉ định của bác sĩ.
• Hoạt động thể lực phù hợp với tình trạng sức khỏe của bệnh nhân giúp làm tăng cường nhu động ruột.

Kết luận

Các vấn đề tiêu hóa thường gặp ở bệnh nhân ung thư ảnh hưởng rất nhiều đến tình trạng dinh dưỡng, sức khỏe thể chất, tâm lý của người bệnh, cũng như giảm hiệu quả điều trị. Hy vọng bài viết đã cung cấp cho bạn những biện pháp hữu ích có thể áp dụng để khắc phục các vấn đề nêu trên.