Cách kiểm soát buồn nôn và nôn sau hóa – xạ trị: Người bệnh đỡ mệt hơn khi hiểu đúng

Điều trị ung thư không chỉ là cuộc chiến của thuốc men và phác đồ. Với nhiều người bệnh, hành trình đó còn gắn với vô số cảm giác mệt mỏi rất thật: ăn không ngon, ngủ không sâu, cơ thể rã rời… Trong đó, buồn nôn và nôn sau hóa – xạ trị gần như là “nỗi ám ảnh” quen thuộc. Hãy cùng tìm hiểu cách để kiểm soát cơn buồn nôn sau hóa xạ trị. 

Vì sao hóa xạ trị gây buồn nôn?

Nếu hỏi người bệnh ung bướu điều gì khiến họ “sợ” nhất trong các chu kỳ điều trị, rất nhiều người nói ngay: “là cái cảm giác cuộn lên trong bụng, dù chẳng ăn gì cũng buồn nôn…” Thật ra, đó là phản ứng khá phổ biến và có thể kiểm soát được, chỉ là nhiều người chưa hiểu chính xác vì sao nó xuất hiện. 

Hóa trị có thể gây tác dụng phụ như buồn nôn, mệt mỏi

Trong hóa trị, một số thuốc sẽ kích hoạt serotonin – chất dẫn truyền thần kinh liên quan trực tiếp đến trung tâm nôn ở não. Khi serotonin tăng mạnh, não nhận tín hiệu bất thường và lập tức tạo phản xạ buồn nôn, nôn ói để “tống bỏ” tác nhân lạ, dù thực ra cơ thể chẳng có gì nguy hiểm cả. Bên cạnh đó, hóa – xạ trị làm niêm mạc đường tiêu hóa bị tổn thương và nhạy cảm hơn bình thường. Dạ dày tiêu hóa chậm, ruột dễ bị viêm nhẹ, cơ thể mệt mỏi và mất cân bằng điện giải, tất cả hợp lại thành cảm giác chán ăn, đầy bụng và dễ nôn.

Những yếu tố về tâm lý – như lo lắng trước mỗi lần truyền thuốc – cũng có thể làm tình trạng này tệ hơn. Cho nên nhiều bệnh nhân hoàn toàn “nôn ngay từ bước chân vào phòng truyền”, dù chưa hề nhận thuốc hóa trị.

Cách kiểm soát cơn buồn nôn

Kiểm soát buồn nôn không chỉ là uống thuốc chống nôn. Đó là quá trình phối hợp giữa ăn uống – nghỉ ngơi – vận động – và chăm sóc tinh thần để cơ thể được “nhẹ nhàng” hơn. Mỗi người bệnh có mức độ đáp ứng khác nhau, nhưng dưới đây là những cách đã được áp dụng hiệu quả ở rất nhiều bệnh nhân.

Chia nhỏ bữa ăn

Khi niêm mạc tiêu hóa bị tổn thương bởi hóa – xạ trị, dạ dày không thể tiếp nhận một lượng thức ăn lớn như trước. Nhiều bệnh nhân ăn một bữa là thấy cuộn lên ngay, nhưng chia thành 5–6 bữa nhỏ trong ngày thì lại dễ chịu hơn hẳn. 

Chia nhỏ từng bữa ăn cho dễ ăn và dễ hấp thu

Hãy để người bệnh ăn từng thìa nhỏ, từng phần nhỏ. Không cần ép ăn quá nhiều trong một lần; chỉ cần “nhấm nháp” nhẹ nhàng. Điều này giúp dạ dày làm việc chậm rãi, giảm phản xạ nôn đáng kể.

Lựa chọn món ăn dễ tiêu

Khi đang buồn nôn, chỉ một mùi dầu mỡ thôi cũng khiến người bệnh khó chịu. Vì vậy, hãy ưu tiên món thanh nhẹ như cháo loãng, khoai lang hấp, chuối chín, bánh mì nướng, sữa hạt ấm, súp rau củ mịn.

Những món chiên xào, nhiều dầu, cay nóng hay nhiều gia vị – tạm thời nên tránh. Không phải vì chúng “xấu”, mà vì dạ dày lúc này thật sự chưa đủ khỏe để xử lý chúng. Một mẹo nhỏ khá hữu ích cho người bệnh, đó là hãy để đồ ăn hơi nguội rồi dùng. Món quá nóng đôi khi kích thích dạ dày nhiều hơn, khiến người bệnh khó chịu, dẫn tới nôn hoặc buồn nôn.

Gừng – trợ thủ đắc lực giúp giảm buồn nôn

Gừng là một trong những phương pháp an toàn nhất đã được nghiên cứu về tác dụng chống buồn nôn. Nhiều bệnh nhân thấy nhẹ bụng hơn khi uống một ly trà gừng ấm vào buổi sáng, hoặc ngậm một lát gừng mỏng sau bữa ăn. 

Nếu người bệnh có vấn đề về dạ dày như viêm loét, hãy dùng gừng ở mức rất nhẹ để tránh kích ứng. 

Uống nước đúng cách

Sau khi nôn, cơ thể dễ bị mất nước. Nhưng nếu uống quá nhiều nước trong một lần, dạ dày đang yếu sẽ bị đầy lên và cảm giác buồn nôn có thể quay lại mạnh hơn. Vì vậy, người bệnh nên uống chậm, từng ngụm nhỏ, chia đều trong ngày để cơ thể hấp thu tốt mà không gây khó chịu.

Giữ phòng thoáng khí

Không ít bệnh nhân nói rằng: “Chỉ cần ngửi mùi nấu ăn là em thấy nôn rồi”. Vì vậy, giữ không gian thoáng, mở cửa sổ, bật quạt nhẹ cho không khí lưu thông… cũng giảm đáng kể mức độ khó chịu. Nếu gia đình có thể, hãy nấu ăn ở một gian bếp xa phòng ngủ, hoặc dùng nồi chiên không dầu để hạn chế mùi.

Giữ tinh thần thoải mái

Cảm xúc ảnh hưởng trực tiếp đến hệ tiêu hóa. Một số bệnh nhân nôn ngay cả khi chưa truyền thuốc, đơn giản vì cơ thể “nhớ lại” những trải nghiệm khó chịu trước đó. Trước mỗi buổi điều trị, hãy để người bệnh thư giãn vài phút: thở sâu, nghe nhạc nhẹ, đặt một gói giữ ấm ở bụng, hoặc trò chuyện với người thân để giải tỏa lo âu. Dù chỉ 3–5 phút thôi, cơ thể cũng phản ứng tích cực hơn rất nhiều.

Kết luận

Buồn nôn và nôn sau hóa – xạ trị là một trong những tác dụng phụ khiến người bệnh kiệt sức nhanh nhất. Nhưng điều đáng mừng là: phần lớn những khó chịu này hoàn toàn có thể kiểm soát khi người bệnh hiểu đúng nguyên nhân và chăm sóc cơ thể theo cách phù hợp. Hy vọng bài viết đã mang đến cho bạn những kiến thức thiết thực để đồng hành cùng người bệnh vượt qua cảm giác buồn nôn khó chịu. Nếu bạn cần thêm hướng dẫn chi tiết theo từng tình trạng cụ thể, đội ngũ Aomi Fucoidan luôn sẵn sàng hỗ trợ.