Những điều bạn cần biết khi chăm sóc dinh dưỡng cho người bệnh ung thư

Trong quá trình điều trị ung thư gây ra nhiều tác động trực tiếp hoặc gián tiếp đến sức khoẻ của người bệnh. Việc điều trị ung thư có khả năng gây ra tình trạng suy dinh dưỡng và các tác dụng không mong muốn ảnh hưởng đến sức khoẻ của bệnh nhân. Việc lên kế hoạch chăm sóc dinh dưỡng một trong những điều cần thiết để góp phần hồi phục và nâng cao sức khoẻ để bệnh nhân có khả năng chống đỡ các tác dụng phụ của các liệu pháp điều trị ung thư. Vì thế, dinh dưỡng đóng vai trò vô cùng quan trọng đối với hầu hết ở người ung thư. Theo dõi bài viết dưới đây để có thể tìm hiểu những điều cần biết khi chăm sóc dinh dưỡng cho bệnh nhân ung thư. 

Người bệnh ung thư

Một số tác dụng phụ thường gặp khi sử dụng các liệu pháp điều trị ung thư: phẫu thuật, hoá trị, xạ trị,…có thể gây nên tình trạng như: Chán ăn, thay đổi khẩu vị, buồn nôn, khô miệng, vết loét ở miệng và hầu họng, đau họng và khó nuốt,…có thể dẫn đến tình trạng suy dinh dưỡng. Hậu quả là bệnh nhân gầy yếu, mệt mỏi, không đủ sức đề kháng chống đỡ nhiễm trùng cũng như không chịu đựng được các liệu pháp điều trị ung thư. Sau đây, cùng tìm hiểu một số điều cần biết khi chăm sóc dinh dưỡng cho bệnh nhân ung thư:

Chán ăn ở người bệnh ung thư

Chán ăn

Chán ăn là một trong những vấn đề thường gặp  khi chăm sóc dinh dưỡng cho bệnh nhân ung thư. Những tác dụng phụ của quá trình điều trị hoặc tâm lý tinh thần không ổn định cũng góp phần làm cho bệnh nhân có cảm giác không ngon miệng, không muốn ăn. Chán ăn có thể chỉ kéo dài trong vài ngày hoặc cũng có thể kéo dài lâu hơn. Một số gợi ý sau đây có thể hỗ trợ giảm tình trạng này: 

• Thiết kế khẩu phần ăn giàu năng lượng và giàu đạm bằng việc sử dụng các thực phẩm như: thịt, cá, đậu, trứng, sữa và các chế phẩm từ sữa,…
• Chia các bữa ăn thành những bữa nhỏ và có thêm các loại đồ ăn nhẹ lành mạnh thường xuyên trong ngày
• Có thể sử dụng các chế phẩm dinh dưỡng, thực phẩm chức năng,… để bổ sung thêm năng lượng và đạm
• Chỉ nên sử dụng một lượng nhỏ các loại nước uống trong bữa ăn
• Sử dụng các loại  thức ăn chẳng hạn như: canh súp, sữa, nước ép, thức ăn nghiền, trộn, xay nhuyễn…(trong trường hợp bệnh nhân khó ăn được những thức ăn rắn, đặc)
• Thân nhân, người chăm sóc trực tiếp cho người bệnh có thể sử dụng các loại gia vị có mùi thơm khi chế biến để kích thích sự thèm ăn của bệnh nhân
• Sáng tạo những món ăn mới và công thức nấu ăn mới
• Ăn nhiều bữa hơn khi cảm thấy khoẻ và được nghỉ ngơi. Ăn bữa lớn nhất khi cảm thấy đói nhất, dù là vào bữa sáng, bữa trưa hay bữa tối
• Chế biến và dự trữ một lượng nhỏ thức ăn yêu thích để sẵn sử dụng khi đói.
• Hãy hoạt động tích cực nhất, vận động, tập thể dục để có thể mang lại cảm giác ngon miệng hơn

Thay đổi khẩu vị ở những người bệnh ung thư

Thay đổi khẩu vị

 Vấn đề thay đổi khẩu vị có thể xảy ra trong suốt khoảng thời gian dài khi điều trị và chăm sóc dinh dưỡng cho bệnh nhân ung thư. Một số phương pháp sau đây có thể giúp người bệnh giảm thiểu được tình trạng này: 

• Nên ăn các loại thịt gia cầm, cá, trứng và phô mai thay vì sử dụng thịt đỏ
• Thêm gia vị và nước sốt vào thực phẩm (ướp thực phẩm) để tăng hương vị
• Nên sử dụng các loại thực phẩm, trái cây và đồ uống có vị chua
• Có thể dùng chanh, kẹo cao su hoặc kẹo bạc hà nếu cảm giác trong miệng có vị kim loại hoặc vị đắng
• Sử dụng dụng cụ bằng nhựa để đựng thực phẩm thay sử dụng các dụng cụ bằng kim loại
• Tìm các công thức nấu ăn từ các loại đạm thực vật giống như chế độ ăn chay
• Ăn chậm, nhai kỹ thức ăn
• Vệ sinh răng miệng thật sạch

Buồn nôn ở bệnh nhân ung thư

Buồn nôn

 Buồn nôn cũng là một trong những vấn đề gây khó chịu cho người bệnh vì nó ảnh hưởng khá nhiều đến việc chăm sóc dinh dưỡng, ăn uống cũng như góp phần làm trầm trọng tình trạng biếng ăn. Một số cách dưới đây có thể hạn chế được tình trạng này: 

• Nên chọn những món ăn mà bản thân cảm thấy hấp dẫn thúc đẩy cảm giác thèm ăn. Đừng cố gượng ép ăn những thức ăn mà bản thân cảm thấy buồn nôn
• Ăn những thức ăn nhạt, mềm, dễ tiêu hóa thay vì ăn những thức ăn khó tiêu, đậm mùi
• Ăn những thực phẩm dễ tiêu hóa, chẳng hạn như bánh mì trắng, sữa chua không đường và các thực phẩm có nước dùng trong
• Có thể ăn các thực phẩm khô như bánh quy giòn, bánh mì que hoặc bánh mì nướng rải đều trong ngày
• Ngậm kẹo bạc hà hoặc kẹo chanh nếu cảm thấy miệng có mùi khó chịu
• Uống ít nước trong bữa ăn để tránh gây ra cảm giác đầy bụng dễ buồn nôn. Tốt nhất là nên uống từ từ chậm rãi, nhiều hớp trong ngày
• Tránh xa thực phẩm và đồ uống có mùi mạnh, hắc
• Nên chia nhỏ bữa từ 5 đến 6 bữa nhỏ mỗi ngày thay vì ăn 3 bữa lớn
• Hạn chế dùng bữa ở trong phòng khi có mùi nấu nướng hoặc quá nóng
• Hãy giữ không gian sống có không khí trong lành và thông thoáng
• Nên ngồi dậy hoặc nằm cao đầu  trong một giờ sau khi ăn
• Mặc quần áo thích hợp, rộng rãi và thoải mái

Khô miệng cũng hay gặp ở người bệnh ung thư

Khô miệng

Các liệu pháp hóa trị liệu hoặc xạ trị ở vùng đầu, cổ… có thể gây ra sự giảm tiết nước bọt và dẫn đến khô miệng. Khi gặp điều này, các thực phẩm khi ăn sẽ trở nên cứng hơn, khó nhai và khó nuốt. Đồng thời, khô miệng cũng góp phần làm tình trạng chán ăn càng trầm trọng. Trong trường hợp này, cần lưu ý các điều sau: 

• Ăn những thức ăn dễ nhai nuốt
• Làm ẩm thực phẩm bằng các loại nước sốt, nước thịt hoặc nước sốt salad
• Ăn các thực phẩm và đồ uống có vị ngọt hoặc chua như nước chanh để giúp tiết nhiều nước bọt
• Nhai kẹo cao su hoặc ngậm kẹo cứng, đá viên hoặc đá bào
• Uống nước rải đều trong ngày
• Không ăn những thực phẩm có thể gây tổn thương miệng (chẳng hạn như đồ ăn cay, chua, mặn, cứng hoặc giòn)
• Súc miệng sau mỗi 1 đến 2 giờ, không nên sử dụng nước súc miệng có chứa cồn
• Không sử dụng thuốc lá và tránh việc hút thuốc lá thụ động

Kết luận

Những liệu pháp điều trị ung thư đã mang đến khá nhiều tác dụng phụ cho người bệnh khiến việc chăm sóc dần trở nên phức tạp và cũng gặp nhiều khó khăn. Chính vì thế, mà việc chăm sóc dinh dưỡng cho bệnh nhân ung thư không chỉ do các nhân viên y tế đảm nhiệm hầu hết mà rất cần đến sự hỗ trợ và hợp tác từ người thân của bệnh nhân, giúp cải thiện tình trạng dinh dưỡng và nâng cao sức khỏe người bệnh.

HOÀNG NGUYỄN ANH DŨNG

Cử nhân Dinh dưỡng

HINU – Giấc mơ dinh dưỡng Việt