Tác dụng phụ hóa trị ít ai để ý: 6 dấu hiệu dễ bị bỏ qua

Nhắc đến tác dụng phụ hóa trị, hầu hết chúng ta nghĩ ngay đến rụng tóc và buồn nôn. Đó là hình ảnh quen thuộc nhất. Nhưng trong suốt hành trình điều trị, cơ thể người bệnh còn thay đổi theo những cách lặng lẽ hơn nhiều. Một bàn tay hay châm chích. Một bữa cơm nhạt thếch dù món ăn vẫn như xưa. Một buổi sáng ngủ dậy vẫn thấy mệt rã rời. Những dấu hiệu nhỏ này dễ bị bỏ qua, vì người bệnh nghĩ “chắc do mình yếu thôi”. Bài viết này giúp bạn nhận ra chúng sớm, biết khi nào cần báo bác sĩ và chăm sóc bản thân thế nào cho nhẹ nhàng hơn.

Tác dụng phụ do hóa chất

Thuốc hóa trị hoạt động bằng cách ngăn tế bào phân chia và nhân lên. Tế bào ung thư phân chia rất nhanh và thiếu kiểm soát, nên chịu tác động mạnh nhất. Nhưng thuốc đi vào máu và lan khắp cơ thể, nên cũng gặp cả những tế bào lành. 

Tác dụng phụ ở bàn chân sau khi vào hóa chất

Cơ thể khỏe mạnh cũng có những nhóm tế bào phân chia nhanh: tế bào tủy xương (nơi tạo ra hồng cầu, bạch cầu và tiểu cầu), niêm mạc miệng, niêm mạc ruột và nang tóc. Khi các tế bào này bị ảnh hưởng, người bệnh dễ bị nhiễm trùng, thiếu máu, mệt mỏi, loét miệng, buồn nôn, tiêu chảy hoặc rụng tóc. Ngoài ra, một số loại thuốc còn tác động trực tiếp lên dây thần kinh, tim, gan hay thận. Đó là lý do xuất hiện những dấu hiệu ít ai ngờ tới, như tê bì tay chân.

Rất may là tế bào lành thường có khả năng tự phục hồi, nên nhiều tác dụng phụ giảm dần sau khi kết thúc điều trị. Tuy vậy, một số tác dụng, như tê bì hay suy giảm nhận thức, có thể kéo dài hơn. Mức độ nặng nhẹ cũng khác nhau ở mỗi người, tùy loại thuốc, liều dùng và thể trạng. Hiểu cơ chế này giúp bạn nhận ra sớm những thay đổi bất thường và báo bác sĩ kịp thời.

Những tác dụng phụ ít ai để ý

Tê bì, châm chích ở tay chân 

Nhiều người than cảm giác như kiến bò, tê râm ran đầu ngón tay, ngón chân. Có người khó cài cúc áo, cầm đũa không chắc, đi dép dễ vấp. Đây là biểu hiện của bệnh lý thần kinh ngoại biên. Một số thuốc hóa trị có thể ảnh hưởng đến các dây thần kinh ở đầu chi. Nhiều người nghĩ đó là thiếu máu hay do trời lạnh nên bỏ qua. Thực ra, đây là dấu hiệu cần thông báo cho bác sĩ điều trị sớm. Bác sĩ có thể điều chỉnh phác đồ hoặc hướng dẫn cách hỗ trợ. Ở nhà, bạn nên giữ ấm tay chân, đi giày dép mềm và cẩn thận khi cầm vật nóng hoặc sắc.

Thay đổi vị giác, đắng miệng, chán ăn 

Món canh quen thuộc bỗng có vị kim loại. Nước uống nhạt thếch. Cơm ăn vào thấy đắng. Đây là chuyện rất phổ biến khi hóa trị, và cũng là lý do nhiều người ăn kém, sụt cân dù rất cố gắng. Và khi ăn kém, cơ thể càng thiếu năng lượng để chống chọi. 

Chán ăn, ăn không ngon là tác dụng phụ thường gặp của hóa trị

Vòng xoáy này khiến người bệnh mệt hơn. Một vài mẹo nhỏ có thể giúp: chia nhỏ bữa ăn, ưu tiên món nguội hoặc ấm nhẹ, thêm chút chanh hoặc gừng tươi để át vị lạ, và dùng dụng cụ ăn bằng nhựa hoặc gỗ nếu thấy vị kim loại.

Loét miệng, khô miệng 

Chính vì niêm mạc miệng là nơi tế bào phân chia nhanh, nó rất dễ tổn thương. Người bệnh có thể bị nóng rát, nhiều vết loét nhỏ, khô miệng, nuốt đau. Khi miệng đau, việc ăn uống vốn đã khó càng khó hơn. 

Hãy giữ vệ sinh răng miệng nhẹ nhàng. Dùng bàn chải lông mềm, súc miệng bằng nước muối sinh lý, uống nước đều đặn và tránh đồ cay, chua, nóng. Nếu loét nhiều đến mức không ăn uống được, đừng chờ, hãy báo bác sĩ.

Hay quên, khó tập trung 

Nhiều người bệnh kể rằng họ hay quên tên người quen, quên mình định làm gì, đọc một đoạn văn phải đọc lại nhiều lần. Hiện tượng này được gọi là chemo brain (suy giảm nhận thức liên quan đến hóa trị). Nó có thật, được ghi nhận trong y văn, và không phải do người bệnh “yếu đuối”. 

Có thể bạn sẽ thấy bực bội, thậm chí hoang mang. Điều này hoàn toàn dễ hiểu. Hãy thử ghi chú lịch hẹn, để đồ vật đúng chỗ và nhờ người thân nhắc giúp. Với nhiều người, tình trạng này cải thiện dần sau khi kết thúc điều trị.

Mất ngủ, lo âu, tâm trạng thay đổi 

Cơ thể mệt đã đành, tinh thần cũng không nhẹ nhàng hơn. Người bệnh có thể khó ngủ, giật mình giữa đêm, dễ cáu gắt hoặc buồn vô cớ. Một phần do thuốc, một phần do áp lực của cả hành trình điều trị.

Đây là lúc người thân đóng vai trò rất lớn. Đôi khi chỉ cần ngồi bên cạnh, lắng nghe mà không vội khuyên nhủ. Nếu tình trạng kéo dài, người bệnh nên chia sẻ với bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Chăm sóc tinh thần cũng quan trọng không kém chăm sóc cơ thể.

Chăm sóc tại nhà

Sau khi nhận biết dấu hiệu và biết lúc nào cần báo bác sĩ, phần còn lại là những việc nhỏ mỗi ngày. Chúng không quá lớn lao, nhưng cộng dồn lại tạo nên khác biệt. 

• Về ăn uống, hãy chia nhỏ thành nhiều bữa trong ngày thay vì ép ăn một bữa lớn. Ưu tiên món mềm, dễ tiêu, giàu đạm. Uống đủ nước để cơ thể dễ đào thải thuốc. 
• Về vận động, đi bộ nhẹ nhàng khi sức khỏe cho phép sẽ giúp ăn ngon và ngủ ngon hơn. 
• Về giấc ngủ, giữ giờ giấc đều đặn, hạn chế màn hình điện thoại trước khi ngủ. 
• Và đừng quên chia sẻ cảm xúc với người thân. Một cuộc trò chuyện chân thành đôi khi nhẹ lòng hơn nhiều so với một viên thuốc.

Hỗ trợ sức đề kháng trong giai đoạn điều trị

Bên cạnh chăm sóc hằng ngày, nhiều gia đình muốn tìm thêm cách nâng đỡ thể trạng cho người thân. Một trong những hoạt chất được quan tâm là fucoidan, một polysaccharide chiết xuất từ tảo nâu, được nghiên cứu về vai trò hỗ trợ hệ miễn dịch. 

Aomi Fucoidan là giải pháp tăng cường, nâng cao sức khỏe cho người bệnh ung bướu

Nếu bạn đang tìm hiểu, Aomi Fucoidan là sản phẩm có nguồn gốc Nhật Bản, được sản xuất bởi AFC-HD AMS Life Science, đơn vị đạt chứng nhận GMP, và được phân phối tại Việt Nam bởi Công ty TNHH TMQT Cysina Việt Pháp. Sản phẩm giúp hỗ trợ tăng cường sức đề kháng, đồng hành cùng người bệnh trong giai đoạn cơ thể cần được nâng đỡ.

Lưu ý: Aomi Fucoidan là thực phẩm bảo vệ sức khỏe, không phải thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh. Người bệnh đang điều trị nên hỏi ý kiến bác sĩ điều trị trước khi sử dụng.

Kết luận 

Hóa trị là một hành trình dài. Có những ngày cơ thể mệt, có những ngày tinh thần chùng xuống. Điều đó rất bình thường. Nhận ra sớm những thay đổi nhỏ giúp bạn chủ động hơn, bớt hoang mang hơn. Và hãy nhớ rằng bạn không phải đi một mình. Bác sĩ, người thân và cả những người từng đi qua hành trình này đều ở bên bạn. 

Nếu bạn hoặc người thân cần được tư vấn thêm về cách chăm sóc và hỗ trợ sức khỏe trong giai đoạn điều trị, hãy để lại thông tin hoặc liên hệ tới hotline 18000069 (miễn cước).