Xét nghiệm máu có phát hiện ung thư không? Sự thật cần biết trước khi đi tầm soát

Cầm tờ kết quả xét nghiệm máu trên tay, không ít người vừa mừng vừa lo: mừng vì các chỉ số “bình thường” nghĩa là mình không sao, lo vì chỉ cần một con số nhỉnh hơn ngưỡng tham chiếu là đã nghĩ ngay đến hai chữ ung thư. Vậy thực chất, xét nghiệm máu có phát hiện ung thư không, và nó đáng tin đến mức nào? Cùng xem bài viết này nhé. 

Xét nghiệm máu có phát hiện ung thư?

Sự thật, xét nghiệm máu có thể là cơ sở phát hiện ung thư, nhưng không phải là tất cả. Xét nghiệm máu không phải là công cụ chẩn đoán xác định ung thư, mà đóng vai trò như một tín hiệu cảnh báo ban đầu, giúp bác sĩ định hướng xem có cần thực hiện thêm các xét nghiệm chuyên sâu hơn hay không. 

Xét nghiệm máu định kỳ

Khi trong cơ thể xuất hiện khối u, một số tế bào ung thư có thể tiết ra các protein đặc biệt vào máu, hoặc làm thay đổi thành phần, số lượng của các tế bào máu bình thường. Đó chính là cơ sở để các bác sĩ dựa vào xét nghiệm máu nhằm phát hiện những bất thường liên quan đến ung thư.

Tuy nhiên, mức độ chính xác của xét nghiệm máu trong việc phát hiện ung thư phụ thuộc rất nhiều vào loại ung thư, giai đoạn bệnh và loại xét nghiệm được sử dụng. Có những bệnh lý về máu như bạch cầu cấp hay đa u tủy có thể được gợi ý khá rõ qua công thức máu, trong khi phần lớn các loại ung thư ở giai đoạn sớm lại gần như không để lại dấu vết nào trong máu. Vì vậy, một kết quả xét nghiệm máu bình thường không đồng nghĩa với việc cơ thể hoàn toàn không có khối u, và ngược lại, một chỉ số bất thường cũng chưa chắc là dấu hiệu của ung thư.

Các chỉ số xét nghiệm máu tầm soát ung thư

Trên thực tế, không có một xét nghiệm máu duy nhất nào có thể “quét” toàn bộ cơ thể để tìm ung thư. Thay vào đó, các bác sĩ thường phối hợp nhiều loại xét nghiệm khác nhau, mỗi loại phục vụ một mục đích riêng. 

Xét nghiệm công thức máu toàn bộ (CBC) là loại phổ biến nhất, giúp đánh giá số lượng và hình thái của hồng cầu, bạch cầu, tiểu cầu. Khi các tế bào ung thư trong tủy xương phát triển bất thường, chúng có thể chèn ép và làm rối loạn quá trình sản sinh tế bào máu bình thường, khiến các chỉ số này thay đổi rõ rệt, đặc biệt là trong các bệnh lý huyết học ác tính.

Các xét nghiệm máu tầm soát ung thư

Bên cạnh đó, xét nghiệm dấu ấn khối u, hay còn gọi là tumor marker, được sử dụng để tìm kiếm những protein hoặc chất do khối u tiết ra. Chỉ số PSA thường liên quan đến ung thư tuyến tiền liệt, CA-125 và HE4 gợi ý về ung thư buồng trứng, còn AFP lại gắn liền với ung thư gan nguyên phát. 

Ngoài ra còn có CEA, một chỉ số có thể tăng trong nhiều loại ung thư khác nhau như đại trực tràng, dạ dày, phổi hay vú. Những chỉ số này giúp bác sĩ có thêm căn cứ để đánh giá nguy cơ, theo dõi tiến triển bệnh hoặc kiểm tra khả năng tái phát sau điều trị, nhưng bản thân chúng không đủ để kết luận một người có mắc ung thư hay không.

Vì sao xét nghiệm máu không phát hiện ung thư?

Điều khiến nhiều người dễ hiểu lầm nhất chính là nghĩ rằng chỉ số marker ung thư tăng cao đồng nghĩa với việc đã mắc bệnh. Trong y học, hiện tượng này được gọi là dương tính giả, tức là chỉ số xét nghiệm tăng nhưng nguyên nhân lại đến từ những bệnh lý lành tính. Chẳng hạn, chỉ số PSA có thể tăng do viêm nhiễm đường tiết niệu hoặc phì đại lành tính tuyến tiền liệt, còn AFP có thể tăng ở người đang bị viêm gan hoặc xơ gan mà không hề liên quan đến ung thư gan.

Ngược lại, cũng tồn tại tình trạng âm tính giả, nghĩa là người bệnh thực sự có khối u nhưng chỉ số xét nghiệm máu vẫn nằm trong ngưỡng bình thường. Điều này thường xảy ra khi khối u còn quá nhỏ, chưa tiết đủ lượng chất chỉ điểm vào máu để các thiết bị xét nghiệm có thể phát hiện được. 

Chính vì độ nhạy và độ đặc hiệu của các xét nghiệm máu còn nhiều giới hạn, nên khi có kết quả nghi ngờ, bác sĩ luôn cần chỉ định thêm các phương pháp chẩn đoán hình ảnh như siêu âm, chụp cắt lớp vi tính, chụp cộng hưởng từ, nội soi, và đặc biệt là sinh thiết. Sinh thiết vẫn được xem là tiêu chuẩn vàng trong chẩn đoán xác định ung thư, bởi đây là phương pháp duy nhất cho phép quan sát trực tiếp tế bào dưới kính hiển vi để kết luận chính xác bản chất của khối u.

Khi nào nên tầm soát ung thư

Nhiều người, đặc biệt là những ai có người thân trong gia đình từng mắc ung thư, thường có xu hướng tự đi làm một loạt xét nghiệm dấu ấn khối u để yên tâm. Tuy nhiên, việc lạm dụng các xét nghiệm này khi chưa có chỉ định phù hợp từ bác sĩ đôi khi lại gây ra những hệ lụy không đáng có. 

Một chỉ số hơi cao hơn bình thường có thể khiến người bệnh rơi vào trạng thái lo lắng kéo dài, phải làm thêm hàng loạt xét nghiệm tốn kém khác để loại trừ, trong khi thực chất nguyên nhân chỉ đến từ một tình trạng viêm nhiễm thông thường.

Khi nào nên tầm soát ung thư

Vì vậy, thay vì tự chọn gói xét nghiệm theo cảm tính, người bệnh nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ về tiền sử bệnh, độ tuổi, yếu tố nguy cơ trong gia đình để được tư vấn loại xét nghiệm phù hợp. Đối với người trên 40 tuổi, người có yếu tố di truyền hoặc từng tiếp xúc với các yếu tố nguy cơ như hút thuốc lá, viêm gan mạn tính, việc tầm soát định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa vẫn mang lại giá trị phát hiện sớm rất lớn, dù không phải chỉ dựa vào một xét nghiệm máu đơn lẻ.

Kết luận 

Xét nghiệm máu có phát hiện ung thư không là câu hỏi không có câu trả lời tuyệt đối đúng hay sai, mà phụ thuộc vào từng loại ung thư, từng giai đoạn bệnh và cách bác sĩ diễn giải kết quả trong bối cảnh lâm sàng cụ thể. Đây là một công cụ hỗ trợ hữu ích giúp gợi ý và theo dõi bệnh, nhưng không thể thay thế cho chẩn đoán hình ảnh và sinh thiết trong việc xác định chính xác ung thư. 

Điều quan trọng nhất là mỗi người nên chủ động thăm khám định kỳ, lắng nghe tư vấn từ bác sĩ chuyên khoa, và giữ tâm lý bình tĩnh trước mỗi kết quả xét nghiệm để có hướng xử lý đúng đắn nhất cho sức khỏe của mình.

Nếu bạn hoặc người thân đang trong quá trình điều trị và cần tìm hiểu thêm về các giải pháp hỗ trợ tăng cường sức đề kháng, hãy liên hệ hotline miễn cước 1800 0069 hoặc truy cập website aomifucoidan.vn để được tư vấn chi tiết hơn.